Duygusal Zekânın Örgütsel Değişime Açıklık Üzerindeki Etkisinde Çalışan Dayanıklılığının Aracı Rolü

Özet

Amaç – Bu çalışma, hızla değişen iş ortamlarında duygusal zekâ ve bireysel kaynakların çalışanların örgütsel değişime açıklık düzeyine etkilerini inceleyerek, çalışan dayanıklılığının bu ilişkideki aracı rolünü araştırmayı amaçlamaktadır.

Yöntem – Çalışma nicel yöntemle yürütülmüş; veri toplama için Ankara'daki teknoloji geliştirme bölgelerinde (teknopark) görev yapan 412 çalışan anketle örneklenmiştir. Katılımcılar kolayda ve kartopu örnekleme ile seçilmiş, farklı yaş, kıdem ve sektörlerden katılımcıların yer aldığı heterojen bir örneklem oluşturulmuştur. Ölçüm araçları olarak Wong ve Law'ın 16 maddelik duygusal zekâ ölçeği (4 alt boyut), Smith ve ark. (2008) 6 maddelik dayanıklılık ölçeği ve Wanberg & Banas'ın değişime açıklık ölçeğinin Türkçeye uyarlaması (6 madde) kullanılmıştır. Tüm ölçeklerin Cronbach α güvenilirlik katsayıları .85–.95 aralığında bulunmuştur. Veriler SPSS 26.0 ve AMOS 23.0 ile analiz edilmiş; doğrulayıcı faktör analizi ile ölçüm modeli test edilip, Hayes (2018) sürecini içeren yapısal eşitlik modellemesi ile aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir.

Bulgular – Yapısal model sonuçları, duygusal zekânın tüm alt boyutlarının örgütsel değişime açıklık üzerinde pozitif etkileri olduğunu ve bu ilişkilerde çalışan dayanıklılığının kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Özellikle "duyguları düzenleme" alt boyutunun dolaylı etkisi (β=.24) en yüksek düzeyde bulunmuş, bu alt boyut toplam etkiyi en güçlü biçimde etkilemiştir. Modelin açıklayıcılık gücü R²=.44–.55 aralığında gerçekleşmiş ve tüm hipotezler desteklenmiştir.

Tartışma – Elde edilen bulgular, duygusal zekânın özellikle duygu yönetimi becerilerinin, bireylerin psikolojik dayanıklılığını güçlendirerek değişime açıklıklarını artırdığını göstermektedir. Bu sonuçlar, duygusal zekâ ile güçlenen içsel kaynakların (dayanıklılık gibi) değişim sürecinde bireylere koruyucu rol oynadığı yönündeki literatür bulgularını desteklemektedir. Sonuç olarak, örgütlerde çalışanların duygusal zekâ ve dayanıklılık becerilerinin stratejik olarak geliştirilmesi, değişim yönetiminde çalışan uyumunu artırmaya yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilebilir.